powrót

Jak rozpoznać rodzinne role i uwolnić się od narzuconych oczekiwań  Jak zacząć żyć po swojemu schematy rodzinne kozioł ofiarny następca posłuszeństwo przemoc
15 listopada 2026

Jak rozpoznać rodzinne role i uwolnić się od narzuconych oczekiwań?  Jak zacząć żyć po swojemu?

Jak rozpoznać rodzinne role, oddzielić własne potrzeby od rodzinnych oczekiwań i świadomie wybrać swoją drogę?

 

Zanim zaczniesz

 

W każdej rodzinie istnieją określone zasady, oczekiwania i sposoby funkcjonowania. Dziecko poznaje je stopniowo. Obserwuje, za jakie zachowania otrzymuje pochwałę, co wywołuje niezadowolenie, komu wolno podejmować decyzje, kto może wyrażać emocje i czyje potrzeby są traktowane jako najważniejsze.

 

W niektórych rodzinach dziecko ma przestrzeń, aby poznawać siebie, rozwijać zainteresowania i budować własne przekonania. W innych jego zachowanie zostaje podporządkowane oczekiwaniom dorosłych. Zaczyna pełnić określoną funkcję: ma być odpowiedzialne, nie sprawiać problemów, dbać o atmosferę, spełniać ambicje rodziców, opiekować się rodzeństwem albo przyjmować winę za rodzinne konflikty.

 

Tak kształtują się rodzinne role.

 

Nie zawsze są one świadomie przydzielane. Czasem powstają stopniowo, pod wpływem powtarzających się komunikatów, reakcji dorosłych, nierównego traktowania dzieci, sposobu rozwiązywania konfliktów i podziału odpowiedzialności.

 

Rodzinne role mogą być przekazywane z pokolenia na pokolenie. Mogą również pojawić się w następstwie trudnych wydarzeń, konfliktów lub przemocy. Zdarza się, że jedna osoba zostaje obciążona odpowiedzialnością za problemy całej rodziny, a pozostali członkowie rodziny mogą dzięki temu unikać przemocy, osiągać korzyści, powielać znane sposoby zachowania.

 

Role rodzinne nie zawsze są negatywne lub pozornie niekorzystne. Niektóre wiążą się z prestiżem, dumą, sukcesem zawodowym, odpowiedzialnością czy kontynuowaniem rodzinnej tradycji. Problem nie polega na samym pełnieniu określonej funkcji. Pojawia się wtedy, gdy człowiek nie ma możliwości zdecydowania, czy chce ją przyjąć, zmienić lub z niej zrezygnować.

 

Możesz z dumą kontynuować rodzinną tradycję, jeśli jest ona zgodna z Twoimi zainteresowaniami i wartościami. Możesz też wybrać zupełnie inną drogę. Twoja wartość nie powinna zależeć od tego, czy realizujesz rodzinne oczekiwania.

 

Dziecko może nauczyć się, że:

 

  • jest akceptowane, kiedy spełnia oczekiwania

  • otrzymuje uwagę, kiedy jest potrzebne innym

  • nie powinno mieć własnych potrzeb

  • nie może sprzeciwiać się osobie posiadającej władzę

  • musi chronić rodzica przed emocjami lub konsekwencjami jego zachowania

  • jego odmienność jest traktowana jako zagrożenie dla rodziny

  • musi chronić innych członków rodziny, nawet kosztem własnego bezpieczeństwa

  • jego miejsce w rodzinie zależy od tego, jak dobrze wykonuje przypisaną mu funkcję

 

Z czasem człowiek może przestać odróżniać to, kim jest, od tego, kim nauczył się być, aby utrzymać swoje miejsce w rodzinie.

 

Ważne: rodzinna rola nie jest tożsamością. Nie musi być przypisana jednej osobie na całe życie. Możesz rozpoznawać swoje dawne sposoby funkcjonowania, rozumieć, skąd się wzięły, i decydować, czy nadal chcesz z nich korzystać.

Nie musisz również rozpoznawać wszystkich mechanizmów ani odtwarzać bolesnych wspomnień, aby zacząć budować własną tożsamość.

 

 

ĆWICZENIE 1

 

Jaką rolę pełniłem/pełniłam w swojej rodzinie?

 

Przypomnij sobie, jakie oczekiwania kierowano wobec Ciebie w dzieciństwie. Zastanów się, jak traktowali Cię dorośli, czego od Ciebie wymagali i jakie zachowania były nagradzane, a jakie spotykały się z krytyką lub karą.

Nie musisz analizować całej historii. Wybierz te doświadczenia, które wydają Ci się istotne.

 

Poniższe określenia są przykładami możliwych ról. Możesz odnaleźć się w kilku z nich, w żadnej albo zauważyć, że Twoja rodzina funkcjonowała według innego schematu.

 

Rola odpowiedzialnego dziecka

 

  • Musiałem/musiałam być rozsądny/rozsądna i dojrzały/dojrzała ponad swój wiek.

  • Oczekiwano ode mnie opieki nad rodzeństwem lub rodzicami.

  • Nie mogłem/mogłam pozwolić sobie na słabość.

  • Często słyszałem/słyszałam, że jestem osobą, na której można polegać.

  • Moje potrzeby schodziły na dalszy plan, ponieważ inni mnie potrzebowali.

  • Nie mogłem/mogłam się rozwijać, musiałem/musiałam służyć innym

 

Rola dziecka niewidzialnego

 

  • Moje potrzeby nie były zauważane.

  • Lepiej było się nie odzywać i nie sprawiać problemów.

  • Nauczyłem/nauczyłam się radzić sobie samodzielnie.

  • Nie oczekiwałem/oczekiwałam pomocy, ponieważ zwykle jej nie otrzymywałem/otrzymywałam.

  • Moja obecność i zdanie nie miały większego znaczenia dla rodziny.

 

Rola buntownika lub kozła ofiarnego

 

  • Moje zachowanie było przedstawiane jako źródło rodzinnych problemów.

  • Często obwiniano mnie za konflikty.

  • Sprzeciw wobec zasad powodował silne reakcje dorosłych.

  • Byłem/byłam określany/określana jako trudny/trudna, niewdzięczny/niewdzięczna lub nieposłuszny/nieposłuszna.

  • Moje zachowanie było oceniane surowiej niż zachowanie innych członków rodziny.

  • Byłem/byłam tarczą, która chroniła innych członków rodziny przed przemocą.

 

Rola dziecka idealnego

 

  • Musiałem/musiałam osiągać dobre wyniki i spełniać oczekiwania.

  • Błędy były trudne do zaakceptowania.

  • Czułem/czułam, że reprezentuję rodzinę.

  • Moja wartość zależała od osiągnięć i zachowania.

  • Oczekiwano ode mnie, że będę powodem do dumy.

  • Miałem/miałam chronić wizerunek rodziny za wszelką cenę.

 

Rola powiernika lub opiekuna emocjonalnego

 

  • Rodzic zwierzał mi się z problemów, których nie powinien przenosić na dziecko.

  • Czułem/czułam się odpowiedzialny/odpowiedzialna za jego samopoczucie.

  • Próbowałem/próbowałam łagodzić konflikty między dorosłymi.

  • Miałem/miałam poczucie, że nie mogę odejść, ponieważ ktoś sobie beze mnie nie poradzi.

  • Czułem/czułam, że muszę dbać o emocje innych, nawet jeśli sam/sama potrzebowałem/potrzebowałam wsparcia.

 

Rola dziecka podporządkowanego, posłusznego

 

  • Nie wolno mi było kwestionować decyzji dorosłych.

  • Moje odmienne zdanie było traktowane jako brak szacunku.

  • Musiałem/musiałam dostosowywać się do rodzinnej hierarchii.

  • Z czasem przestałem/przestałam ufać własnym ocenom.

  • Ważniejsze od mojego zdania było spełnianie oczekiwań osób posiadających władzę.

  • Tylko bezwzględne posłuszeństwo gwarantowało mi więcej spokoju.

 

Rola rodzinnego następcy lub reprezentanta tradycji

 

  • Oczekiwano ode mnie kontynuowania rodzinnego zawodu, działalności lub pozycji społecznej.

  • Moja przyszłość była planowana przez rodzinę.

  • Słyszałem/słyszałam, że powinienem/powinnam postępować tak jak wcześniejsze pokolenia.

  • Odstąpienie od rodzinnej tradycji było traktowane jako rozczarowanie lub zdrada.

  • Czułem/czułam, że reprezentuję rodzinę, a moje decyzje nie należą wyłącznie do mnie.

 

 

Refleksja.

 

  • Jakie określenia najczęściej słyszałem/słyszałam o sobie w dzieciństwie?

  • Jakich zachowań ode mnie oczekiwano?

  • Za co otrzymywałem/otrzymywałam akceptację, pochwałę lub zainteresowanie?

  • Jak reagowano, kiedy wyrażałem/wyrażałam sprzeciw albo miałem/miałam inne zdanie?

  • Czy czułem/czułam, że mogę być sobą, czy raczej musiałem/musiałam dopasowywać się do określonej roli?

  • Czy moja rola była podobna do roli któregoś z rodziców, dziadków, wuja lub ciotki lub rodzeństwa?

 

Nie musisz wybierać jednej odpowiedzi. Możesz odnajdywać się w kilku opisach albo nie odnajdywać się w żadnym.

 

 

ĆWICZENIE 2

 

Co moja rola miała mi zapewnić?

 

Zamiast oceniać siebie za zachowania z dzieciństwa, spróbuj zrozumieć, w jakich warunkach się kształtowały i czemu mogły służyć.

 

Dziecko nie ma takiej swobody wyboru jak dorosły. Jest zależne od rodziny i często dostosowuje się do warunków, które zastaje. Nie zawsze może otwarcie wyrażać sprzeciw, chronić własne granice lub szukać wsparcia poza domem.

 

Niektóre zachowania mogły pomagać Ci zdobywać akceptację, unikać konfliktów, chronić się przed przemocą lub zachować poczucie przynależności. Inne mogły być próbą obrony własnej niezależności.

 

Pamiętaj jednak, że nie każde zachowanie dziecka musi mieć określoną funkcję ochronną. Czasem było po prostu reakcją na sytuację, której nie mogło zmienić.

 

Przykładowe funkcje dawnych sposobów zachowania.

 

  • Nadmierna odpowiedzialność mogła pomagać utrzymać poczucie kontroli.

  • Uległość mogła zmniejszać ryzyko konfliktu.

  • Perfekcjonizm mógł być sposobem zdobywania akceptacji.

  • Wycofanie mogło chronić przed upokorzeniem lub krytyką.

  • Bunt mógł być próbą obrony własnych granic i niezależności.

  • Opiekowanie się innymi mogło dawać poczucie przynależności i bycia potrzebnym.

  • Dostosowywanie się do oczekiwań mogło zmniejszać ryzyko odrzucenia.

  • Ukrywanie emocji mogło pomagać unikać niebezpiecznych reakcji dorosłych.

 

 

Refleksja.

 

  • Czego próbowałem/próbowałam uniknąć, zachowując się w określony sposób?

  • Co chciałem/chciałam dzięki temu uzyskać?

  • Czy moje zachowanie pomagało mi zdobyć akceptację, uwagę, bezpieczeństwo lub spokój?

  • Czy była to moja świadoma decyzja, czy raczej sposób reagowania, którego nauczyłem/nauczyłam się w rodzinie?

  • Czy te zachowania nadal są mi potrzebne?

  • Które z nich chcę zachować, a które chciałbym/chciałabym zastąpić innymi?

 

Nie musisz potępiać swoich dawnych sposobów reagowania. Możesz uznać, że były częścią Twojej historii, a jednocześnie zdecydować, że dzisiaj chcesz żyć inaczej.

 

 

ĆWICZENIE 3

 

Komu służyło utrzymywanie mnie w tej roli?

 

Rodzinne role mogą przynosić korzyści nie tylko osobie, która je pełni, ale również pozostałym członkom rodziny.

 

W niektórych rodzinach określony podział ról pomaga utrzymywać hierarchię, przywileje i dotychczasowy sposób funkcjonowania. Jedna osoba może ponosić koszty, podczas gdy inni korzystają z jej pracy, podporządkowania, odpowiedzialności lub milczenia.

 

Nie zawsze oznacza to świadome planowanie ze strony wszystkich członków rodziny. Warto jednak przyjrzeć się rzeczywistym skutkom takiego układu.

 

Przykładowe korzyści, jakie członkowie rodziny mogą czerpać z utrzymywania jednej osoby lub wybranych osób w narzuconych rolach

 

1. Skupienie przemocy na jednej osobie

Agresja była kierowana przede wszystkim na jednego członka rodziny, co pozwalało pozostałym uniknąć bezpośredniej przemocy lub zmniejszyć ryzyko stania się jej celem.

 

2. Przywileje dla osób popierających agresora

Członkowie rodziny, którzy podporządkowywali się osobie sprawującej władzę, akceptowali jej zachowanie lub uczestniczyli w utrzymywaniu dotychczasowego układu, mogli być lepiej traktowani, otrzymywać więcej swobody, uznania lub innych korzyści.

 

3. Wykorzystywanie osoby o najniższej pozycji w rodzinnej hierarchii

Jedna osoba wykonywała polecenia, zaspokajała potrzeby i usługiwała pozostałym członkom rodziny, nie mając porównywalnego prawa do odpoczynku, decydowania o sobie ani oczekiwania wzajemności.

 

4. Wzmacnianie pozycji osoby sprawującej władzę

Podporządkowanie jednego lub kilku członków rodziny potwierdzało dominującą pozycję osoby stojącej najwyżej w hierarchii i utrwalało jej prawo do podejmowania decyzji.

 

5. Przenoszenie odpowiedzialności za problemy rodziny na jedną osobę

Wybrany członek rodziny stawał się odpowiedzialny za konflikty, napięcia i niepowodzenia. Dzięki temu pozostali mogli unikać przyglądania się własnym zachowaniom i udziałowi w powstawaniu problemów.

 

6. Ochrona rodzinnego wizerunku

Utrzymywanie jednej osoby w roli „czarnej owcy”, „problematycznego dziecka” lub „źródła wszystkich konfliktów” pozwalało pozostałym podtrzymywać przekonanie: „Nasza rodzina jest w porządku, problem tkwi tylko w tej jednej osobie”.

 

7. Czerpanie praktycznych i materialnych korzyści

Jedna osoba przejmowała obowiązki, które powinny być dzielone między pozostałych członków rodziny, na przykład opiekę nad młodszym rodzeństwem, prowadzenie domu, pracę w gospodarstwie lub firmie rodzinnej. Mogła być traktowana jak bezpłatna pomoc domowa, służąca czy parobek, bez odpowiedniego wynagrodzenia, odpoczynku i prawa do decydowania o własnym życiu.

 

8. Utrzymywanie sztywnej hierarchii i podziału ról

Przypisanie poszczególnym osobom określonych funkcji pozwalało zachować system, w którym większość członków rodziny korzystała z przywilejów, a koszty jego funkcjonowania ponosiła jedna osoba lub wybrana grupa osób.

 

Nie musisz zakładać, że wszystkie wymienione mechanizmy występowały w Twojej rodzinie. Zaznacz tylko te, które odpowiadają Twoim doświadczeniom.

 

 

Refleksja.

 

  • Kto miał lub ma władzę i chciał ją utrzymać?

  • Kto czerpał korzyści z utrzymywania dotychczasowego układu?

  • Kto ponosił największe koszty funkcjonowania systemu i powielania rodzinnych ról?

  • Czy ktoś był traktowany lepiej dlatego, że podporządkowywał się osobie sprawującej władzę?

  • Czy odpowiedzialność za problemy rodziny była przypisywana jednej osobie, mimo że uczestniczyło w nich więcej osób?

  • Czy ktoś próbował zmienić dotychczasowy podział ról? Jak reagowała na to rodzina?

 
 

ĆWICZENIE 4

 

Które rodzinne zasady nadal kierują moim życiem?

 

Nie wszystkie zasady rodzinne są wypowiadane wprost. Niektóre poznajemy przez obserwację, reakcje dorosłych i konsekwencje określonych zachowań.

Możliwe, że w Twojej rodzinie obowiązywały zasady dotyczące posłuszeństwa, autorytetu, pieniędzy, religii, pracy, płci, pozycji społecznej, wyboru zawodu lub sposobu budowania relacji.

 

Spróbuj rozpoznać, jakie przekonania zostały Ci przekazane.

 

Dokończ poniższe zdania

 

  • W mojej rodzinie nie wolno było ...

  • Dobry syn lub dobra córka powinien/powinna ...

  • Ojciec wymagał ...

  • Matce nie można było ...

  • O pieniądzach mówiło się, że ...

  • Okazywanie emocji oznaczało ...

  • Sprzeciw wobec starszych oznaczał ...

  • Sukces zawodowy oznaczał ...

  • Najważniejsze w rodzinie było ..

  • Kiedy ktoś chciał żyć inaczej, rodzina ...

  • Aby należeć do rodziny, musiałem/musiałam ...

  • Jeżeli chciałem/chciałam żyć inaczej, rodzina ...

 

 

Refleksja.

 

  • Które z tych zasad nadal uważam za własne?

  • Które przyjmuję tylko dlatego, że zostałem/zostałam ich nauczony/nauczona?

  • Które są zgodne z moimi obecnymi wartościami?

  • Które ograniczają moje życie, relacje lub poczucie wolności?

  • Które chciałbym/chciałabym świadomie zmienić?

 

Możesz kochać rodziców i jednocześnie odrzucić niektóre zasady, według których Cię wychowywali. Możesz czerpać z tradycji rodzinnej i nie kontynuować tych jej elementów, które były dla Ciebie krzywdzące.

 

Nie musisz odrzucać całej swojej historii, aby przestać powtarzać jej szkodliwe wzorce.

 

Jaką jedną decyzję możesz podjąć, aby zacząć postępować bardziej zgodnie z własnymi wartościami?

 

...............................................

 

 

ĆWICZENIE 5

 

Oddzielam rodzinne oczekiwania od własnych pragnień

 

Przez wiele lat mogłeś/mogłaś słyszeć, co powinieneś/powinnaś robić, jak się zachowywać, jaką drogę zawodową wybrać i jakie obowiązki wobec rodziny wypełniać.

 

Niektóre z tych oczekiwań mogły być zgodne z Twoimi potrzebami. Inne mogły ograniczać możliwość podejmowania samodzielnych decyzji.

 

Teraz spróbuj oddzielić to, czego oczekiwali od Ciebie inni, od tego, czego naprawdę chcesz dla siebie.

 

Lista A – czego oczekiwano ode mnie?

 

Przykady:

 

  • Mam być zawsze dostępny/dostępna.

  • Mam szanować każdą decyzję rodzica lub starszego rodzeństwa.

  • Mam pracować za darmo na rzecz rodziny.

  • Mam kontynuować rodzinną tradycję.

  • Mam osiągnąć sukces, który będzie powodem do dumy.

  • Mam nie mówić o rodzinnych problemach.

  • Mam opiekować się wszystkimi.

  • Mam być taki/taka, jak oczekuje ode mnie rodzina.

  • Mam chronić agresora przed odpowiedzialnością.

  • Mam zrezygnować z założenia własnej rodziny, aby służyć rodzinie pochodzenia.

  • Mam pilnować, aby inni członkowie rodziny pozostawali w przypisanych im rolach.

  • Mam podporządkować się rodzinie, nawet jeśli wymaga to ode mnie stosowania przemocy lub akceptowania krzywdzących zachowań.

 

Jakie inne oczekiwania kierowano wobec mnie?

 

...............................................

 

 

Lista B – czego naprawdę chcę dla siebie?

 

Przykłady:

 

  • Chcę samodzielnie decydować o swoim życiu.

  • Chcę budować relacje oparte na wzajemnym szacunku.

  • Chcę mieć prawo do odmowy.

  • Chcę rozwijać własne zainteresowania.

  • Chcę wybierać zawód zgodny z moimi możliwościami i potrzebami.

  • Chcę mieć prawo do własnych przekonań.

  • Chcę odpoczywać bez poczucia winy.

  • Chcę decydować, z kim utrzymuję kontakt.

  • Chcę odpowiadać za swoje decyzje i działania, a nie przejmować odpowiedzialność za wszystkich.

  • Chcę rozwijać swój indywidualny potencjał.

  • Chcę poznawać ludzi spoza systemu rodzinnego i uczyć się nowych sposobów budowania relacji.

  • Chcę samodzielnie decydować o tym, jaką rodzinę i jakie życie chcę tworzyć.

  • Chcę mieć możliwość ograniczenia lub zakończenia relacji, które nie są dla mnie bezpieczne.

 

Jakie inne pragnienia są dla mnie ważne?

 

...............................................

 

Porównaj obie listy

 

  • Które oczekiwania najbardziej ograniczały moje możliwości?

  • Czy nadal czuję, że muszę je spełniać?

  • Jaka kara czekała mnie za nieposłuszeństwo?

  • Jaka nagroda czekała mnie za posłuszeństwo?

  • Czy dzisiaj nadal muszę podporządkowywać się tym samym zasadom?

  • Co mogę zrobić, aby moje decyzje w większym stopniu wynikały z własnych potrzeb i wartości?

 

Niektóre rodzinne zasady mogły być powielane przez wiele pokoleń. Mogłeś/mogłaś nauczyć się ich w dzieciństwie, kiedy nie miałeś/miałaś możliwości decydowania o swoim życiu.

 

Dzisiaj możesz przyjrzeć się im z innej perspektywy. Nie musisz automatycznie realizować oczekiwań, które nie są zgodne z tym, kim chcesz być.

 

 

ĆWICZENIE 6

 

Co chcę zachować z rodzinnego dziedzictwa, a co chcę zmienić?

 

Odzyskiwanie indywidualnej tożsamości nie oznacza konieczności odrzucenia rodziny, jej historii, tradycji czy wartości.

 

Możesz czerpać z rodzinnego dziedzictwa, rozwijać je i przekazywać dalej. Możesz również wybrać zupełnie inną drogę.

 

Najważniejsze jest to, abyś miał/miała możliwość samodzielnego decydowania.

 

Rodzinna tradycja może być źródłem dumy, poczucia przynależności i inspiracji. Problem pojawia się wtedy, gdy staje się obowiązkiem, a rezygnacja z niej oznacza utratę akceptacji, szacunku lub miejsca w rodzinie.

 

Możesz kontynuować rodzinny zawód, jeśli naprawdę tego chcesz. Możesz przejąć rodzinne przedsiębiorstwo, rozwijać gospodarstwo, kultywować tradycję lub wyznawać te same wartości co wcześniejsze pokolenia.

 

Możesz też wybrać coś zupełnie innego.

 

Nie musisz odrzucać rodzinnego dziedzictwa, aby być sobą. Nie musisz go również kontynuować, aby zasługiwać na szacunek i przynależność.

 

Co chcę zachować?

 

Zastanów się, które elementy rodzinnej historii są dla Ciebie wartościowe.

 

  • Jakie wartości wyniosłem/wyniosłam z rodziny?

  • Które tradycje są dla mnie ważne?

  • Jakie rodzinne umiejętności, zainteresowania lub doświadczenia chcę rozwijać?

  • Co w historii mojej rodziny budzi moją dumę?

  • Które sposoby budowania relacji chcę przekazywać dalej?

  • Jakie rodzinne zwyczaje sprawiają mi radość?

 

Co chcę zachować z rodzinnego dziedzictwa?

 

...............................................

 

Co chcę zmienić, co chcę stworzyć na nowo?

 

  • Jakich zasad nie chcę już powielać?

  • Które rodzinne oczekiwania ograniczały moją samodzielność?

  • Jakie zachowania chcę zastąpić innymi?

  • Jakich doświadczeń nie chcę przekazywać kolejnemu pokoleniu?

  • Które rodzinne przekonania nie są zgodne z moimi wartościami?

  • Jakiego sposobu traktowania innych ludzi nie chcę kontynuować?

 

Co chcę zmienić lub zakończyć na swoim pokoleniu?

 

...............................................

 

Co chcę wybrać po swojemu?

 

  • Jaką drogę zawodową chcę rozwijać?

  • Jakie wartości chcę kierować się w codziennym życiu?

  • Jak chcę budować relacje?

  • Jaką rodzinę chcę tworzyć?

  • Jak chcę podejmować decyzje dotyczące własnego życia?

  • Jakie możliwości chcę dać swoim dzieciom?

  • Jak chcę traktować ludzi, którzy wybierają inną drogę niż ja?

 

Co chcę wybrać niezależnie od rodzinnych oczekiwań?

 

...............................................

 

Moje świadome decyzje. Dokończ zdania:

 

  • Z rodzinnej historii chcę zachować ...

  • Nie chcę już powielać ...

  • Chcę zmienić ...

  • Chcę dać sobie możliwość ...

  • Chcę przekazać kolejnemu pokoleniu ...

 

Pamiętaj: możesz kontynuować rodzinną tradycję, jeśli jest ona zgodna z Twoim wyborem. Możesz ją rozwijać, zmieniać albo z niej zrezygnować.

Dziedzictwo może być Twoim zasobem, ale nie musi być Twoim obowiązkiem.

 

 

ĆWICZENIE 7

 

Moje granice – co chcę zmienić w swoim życiu?

 

Odzyskiwanie tożsamości nie polega na tym, że nagle stajemy się całkowicie niezależni od innych. Polega na tym, że uczymy się rozpoznawać własne potrzeby, podejmować decyzje z większą świadomością i odróżniać własną odpowiedzialność od odpowiedzialności innych osób.

 

Granica nie musi oznaczać wielkiego konfliktu. Czasami jest to spokojna decyzja, że nie będziemy uczestniczyć w rozmowie, która nas poniża, nie będziemy tłumaczyć każdej swojej decyzji albo nie podejmiemy obowiązku, który do nas nie należy.

 

Granice mogą dotyczyć czasu, prywatności, pieniędzy, pracy, emocji, kontaktów rodzinnych, przekonań i sposobu traktowania.

 

Dokończ zdania

 

  • Nie chcę już automatycznie ...

  • Nie chcę brać odpowiedzialności za...

  • Mam prawo odmówić, kiedy...

  • Chcę chronić swój czas, ponieważ...

  • W relacjach potrzebuję...

  • Nie zgadzam się na...

  • Mogę zakończyć rozmowę, kiedy...

  • Chcę samodzielnie podejmować decyzje dotyczące...

  • Decyduję się na rozwijanie nowych zachowań, takich jak...

 

Przykładowe komunikaty graniczne

 

  • Nie chcę teraz o tym rozmawiać.

  • To jest moja decyzja.

  • Rozumiem, że masz inne zdanie.

  • Nie wezmę za to odpowiedzialności.

  • Nie zgadzam się na taki sposób rozmowy.

  • Dziękuję za opinię, podejmę własną decyzję.

  • Kończę rozmowę, ponieważ nie akceptuję krzyku.

  • Potrzebuję czasu, żeby podjąć decyzję.

  • Nie musimy się zgadzać, żeby rozmawiać z szacunkiem.

  • Decyduję inaczej.

 

 

Refleksja.

 

  • Jaką jedną granicę chcę wprowadzić w swoim życiu?

  • Co może mi pomóc ją utrzymać?

  • Czy potrzebuję wsparcia innej osoby?

  • Jaki mały, bezpieczny krok mogę wykonać w pierwszej kolejności?

 

Nie każda granica musi zostać zaakceptowana przez drugą osobę, aby była ważna.

 

 

ĆWICZENIE 8

 

Buduję własną definicję siebie

 

Teraz spróbuj na chwilę odsunąć od siebie rodzinne określenia, role, oczekiwania i oceny. Nie musisz nikomu niczego udowadniać. Nie musisz również tworzyć idealnego obrazu siebie. Spróbuj odpowiedzieć na pytania dotyczące tego, kim jesteś, co jest dla Ciebie ważne, co lubisz, czego potrzebujesz i w jakim kierunku chcesz się rozwijać. 

 

Kim jestem, kiedy nie muszę już nikomu niczego udowadniać?

 

Dokończ zdania:

 

  • Jestem osobą, która ...

  • Najbardziej cenię w sobie ...

  • Ważne są dla mnie wartości ...

  • Lubię siebie za ...

  • Lubię ...

  • Nie lubię ...

  • Chciałbym/chciałabym rozwijać ...

  • Potrzebuję ...

  • Dobrze czuję się, kiedy ...

  • Nie chcę już żyć według zasady ...

  • W przyszłości chcę więcej ...

  • Mam prawo do ...

  • Moja wartość nie zależy od ...

  • Moje umiejętności i mocne strony to ...

  • Chcę uczyć się ...

  • Jestem odpowiedzialny/odpowiedzialna za ...

 

Co już o sobie wiem?

 

  • Jakie moje cechy nie pasują do roli, którą pełniłem/pełniłam w rodzinie?

  • Jakie zainteresowania lub potrzeby odkryłem/odkryłam dopiero wtedy, gdy miałem/miałam więcej swobody?

  • Przy jakich ludziach czuję, że mogę być sobą?

  • Jakie zachowania innych ludzi są dla mnie ważne w bliskich relacjach?

  • Jaką osobą chcę się stawać?

 

Napisz kilka zdań o tym, kim jesteś dzisiaj. 

 

...............................................

 

Tożsamość nie jest zadaniem do wykonania raz na zawsze. Jest procesem poznawania siebie, dokonywania wyborów i budowania życia, które jest coraz bardziej zgodne z własnymi wartościami. Nie musisz już dzisiaj wiedzieć wszystkiego o sobie. Masz prawo się zmieniać, odkrywać nowe zainteresowania, zmieniać zdanie i podejmować kolejne decyzje.

 

 

PODSUMOWANIE

 

Twoja historia nie musi być historią schematów Twojej rodziny. Możesz wybierać kim chcesz być, jak chcesz żyć, z kim chcesz być w relacji, jaka drogę zawodową wybierzesz, jaki związek stworzysz...

 

Być może przez wiele lat pełniłeś/pełniłaś rolę, której nie wybierałeś/wybierałaś. Być może musiałeś/musiałaś być odpowiedzialny/odpowiedzialna za innych, ukrywać emocje, spełniać oczekiwania, walczyć o uwagę albo bronić prawa do własnego zdania. Być może dopiero jako dorosły człowiek zaczynasz rozumieć, jak rodzinne zasady, oczekiwania i podział ról wpływały na Twoje możliwości podejmowania decyzji. Nie oznacza to, że wszystko, co robisz dzisiaj, jest skutkiem dzieciństwa. Twoje życie jest bardziej złożone. Masz własne doświadczenia, zasoby, umiejętności i możliwości rozwoju.

 

Możesz stopniowo poznawać swoje potrzeby, wartości i granice.

Możesz uczyć się nowych sposobów budowania relacji.

Możesz wybierać ludzi, przy których nie musisz rezygnować z siebie.

Możesz również zdecydować, że niektóre relacje nie są dla Ciebie bezpieczne.

Możesz zachować z rodzinnej historii to, co jest dla Ciebie wartościowe.

Możesz kontynuować tradycję, jeśli naprawdę tego chcesz.

Możesz też zmienić jej kierunek lub zrezygnować z elementów, które ograniczają Twoją samodzielność.

 

Nie musisz budować życia w opozycji do rodziny.

Nie musisz też podporządkowywać go rodzinnym oczekiwaniom.

Nie jesteś rolą, którą przypisała Ci rodzina.

Nie jesteś etykietą, którą ktoś Ci nadał.

Nie jesteś obowiązkiem, który musisz wypełniać przez całe życie.

 

Masz prawo być odrębną osobą.

Masz prawo do własnych przekonań, wyborów, potrzeb, granic i przyszłości.

 

Twoje życie nie musi być powtórzeniem rodzinnej historii.

 

Możesz świadomie zdecydować, co z niej zachować, co zmienić, a co zakończyć na swoim pokoleniu.

 

Możesz napisać własną historię.

 

Od czego zaczniesz?

Jaka jedna decyzja, zmiana lub mały krok pomoże Ci żyć bardziej zgodnie z własną tożsamością?

 

...............................................

Kontakt

telefon: 515-940-473

email: kontakt@agnieszkakozdron.pl 

otwarte

poniedziałek - piątek 11.00 - 19.00

 

  WorkBook NeuroKompetencje szkolenia konsultacje indywidualne lepsza współpraca komunikacja schemat myślenia pamięć mózgu zmiana schematy reakcji motywacja   WorkBook NeuroKompetencje szkolenia konsultacje indywidualne lepsza współpraca komunikacja schemat myślenia pamięć mózgu zmiana schematy reakcji motywacja   WorkBook NeuroKompetencje szkolenia konsultacje indywidualne lepsza współpraca komunikacja schemat myślenia pamięć mózgu zmiana schematy reakcji motywacja 

 

Agnieszka Kozdroń

Agnieszka Kozdroń WorkBook NeuroKompetencje szkolenia konsultacje indywidualne lepsza współpraca komunikacja schemat myślenia pamięć mózgu zmiana schematy reakcji motywacja 2026. Regulamin. Polityka Prywatności